DEPROFESYONELLEŞME (DEPROFESSIONALIZATION)
Meslekler toplumbiliminde, özellikle M. H. Haug ile güçlenen bu tez profesyonellerin zamanla toplumsal sıradüzende üst kesimlere gelmiş olduklarını kabul etmekle birlikte, artan standartlaşma, rutinleşme, tüketimcilik, uzmanlaşma, azınlık hakları, kadın haklan ve çevre sorunları üzerinde yükselen yeni toplumsal hareketler ile profesyonellerin reklam vermelerine yönelik sınırlamalarının kalkması gibi etmenlerin, profesyonellerin sahip oldukları konumu yitirmelerine yol açtığını belirtmektedir. Bu tezin üzerinde durduğu varsayımları şöyle özetleyebiliriz:
Profesyonelleşmeme tezi öncelikle bilgi teknolojisindeki değişmeyi ele alır. Her meslek, tarihsel gelişimi içinde ürettiği akademik bilgi ile uygulama bilgisi üzerinde tekele sahip olmuştur. Bu bilgi, zamanla daha da ussallaşmış, özelleşmiş, kesinleşmiş öte yandan bürokratikleşmenin de etkisi ile standartlaşmış ve rutinleşmiştir. Bilgi teknolojisinin gelişmesi sonucunda, profesyonellerin sahip oldukları bu bilgi kodifiye edilmiş, belli alanlara parçalanarak kolayca depolanabilir ve istenildiğinde kolayca ulaşılabilir hale getirilmiştir. Bilgilere herkesin ulaşabilmesini sağlayan teknik olanakların gelişmesi sonucunda, bilgi üretiminin yanında ona nasıl ulaşılacağı da önem kazanmıştır. Bütün bu gelişmeler bir taraftan mesleklerin bilgi tekelini zayıflatmış, diğer taraftan mesleklerin bilgi teknolojisinin araçlarına olan bağımlılığını da artırarak meslekleri yeni bir oluşuma zorlamıştır.
Mesleki bilgide, kuramsal alanda yaşanan bu dönüşüm, kendisini uygulamada da göstermiştir. Mesleki bilginin, uygulama sırasınan, kodlanamayan ve depolanamayan yönünü ifade eden 'iş sanatı' özellikle 'ön mesleklerce' profesyonel uğraşların bilgi tekelini kırmada kullanılmıştır. Etzioni, mesleki sınıflandırmada yer verdiği ön mesleklerin, akademik bilgiden çok uygulama bilgisine önem verdiğini belirtmektedir. Bu gelişmelerin sonucunda profesyonellerin sahip oldukları akademik bilgi ile uygulama bilgisinin gizeminin de ortadan kalktığı ileri sürülmüştür.
Profesyonelleşmeme tezinin irdelediği diğer bir gelişme, 'ideal alıcı' niteliğindeki değişmelerdir. Toplumda biçimsel eğitim düzeyinin yükselmesi, iletişim olanaklarındaki gelişmeler, tüketici haklarının korunmasına yönelik örgütlenmeler sonucunda, yerleşik olan profesyonel-alıcı ilişkisi nitelik değiştirmiştir. Alıcının, aldığı hizmeti sorgulamasını sağlayan hukuksal düzenlemeler ve alıcıların bilinç düzeyindeki artış profesyonellerin yetkesini bir ölçüde sarsmıştır. 1960'larda tüketim düzeyindeki ciddi artış, meslek birliklerinin uzun bir süre karşı çıkmasına karşın reklam vermeye getirilen bazı sınırlamaların kalkmasına neden olmuştur. Bu gelişmeler, alıcıların, bir taraftan değişik hizmet seçeneklerini fark etmeleri nedeniyle profesyonel hegemonyayı sarsmış; diğer taraftan yerleşik kimi mesleki uygulamalardaki yetersizliği görmeleri sonucunda profesyonellere olan güvenin ciddi bir biçimde azalmasıyla sonuçlanmıştır.
|
|
|
|
|
