STANDARDİZASYON AÇISINDAN RADYOLOJİ TEKNİSYENLİĞİ VE TEKNİKERLİĞİ MESLEK STANDARDI TANIMLAMASI

Bu çalışma, henüz standart bir meslek tanımlaması olmayan bir sahanın tanımlanarak meslek tanımının yapılması amacıyla hazırlanmıştır. İş Kurum'u tarafından hazırlanan bir çalışma da sadece röntgen teknisyenliği tanımlanmıştır. Bu tanımlamada, yeni teknoloji ve yeni sahaya katılan cihazlar karşısında güncelliğini yitirmek üzeredir. Bilindiği gibi, istihdam hizmetlerinde kullanılmak üzere hazırlanan Türk Meslekler Sözlüğü (TMS); ILO tarafından yayımlanan ISCO-88 Uluslararası Standart Meslek Sınıflandırma Sistemi'nin sistematik yapısını taklit etmiş ve ülke gerçekleri göz önünde bulundurularak revize edilmiştir. Mesleklerin sınıflandırılması; yenilenen teknolojik yapı, üretim sistemlerinin gelişimi, mesleki iş bölümü ve uzmanlaşma ile paralellik göstermekte olup, sürekli güncel hale getirilmeyi gerektirmektedir.

Çalışanların iş değiştirme ve iş bulma yeteneğiyle doğrudan ilgili olan işgücü hareketliliğinin artırılması, işgücü piyasasının şeffaflaştırılması ve verimliliğin artırılması istihdamla ilgili her türlü girişimde öne çıkmaktadır. İş piyasasının ihtiyaç duyduğu işgücünün niteliklerinin tanımlanmasında meslek standartları büyük önem taşımaktadır. İşgücü piyasasının ihtiyaç duyduğu meslek standartlarına  sahip eleman yetiştirilmesi ve istihdamı  ise ancak meslek standardı hazırlandıktan sonra gerçekleştirilebilecektir. İş Kur'un Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi 250 adet mesleğin meslek standardını hazırlayarak yayınlamışlardır.            

Bu nedenle ilk yapılması gereken sahanın iş analizinin çıkarılması zorunluluğudur. Önce iş analizinin ne olduğundan bahsetmek gerekecektir. İş analizi;işlerin doğru, etkin ve ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi amacıyla, örgütte yer alan her işin ayrı ayrı niteliğini, inceliğini, gereklerini, sorumluluklarını ve çalışma koşullarını bilimsel yöntemlerle inceleyen ve bilgi toplayan bir tekniktir.  İş Analizlerinde; Gözlem, Soru, Karma ve Anket yöntemleri kullanılmaktadır.İş analizi sayesinde belirli bir işte çalışanın : Ne yaptığı, nasıl yaptığı, neden öyle yaptığı ve ne kadar becerili olması gerektiği, belirlenir. İş analizinin kapsamına aşağıda belirtilen faktörler girmektedir :

İş analizlerinin önemi, onların kimler tarafından kullanıldığında yatar. Organizasyonlarda başta personel müdürü olmak üzere diğer personel uzmanları, üretim bölümü ve diğer komuta yöneticileri, sendika yöneticisi ve işi bizzat yapan personelin kendisi de iş analizlerinden faydalanır. İş analizlerinden elde edilen verilerle iş tanımları, iş gerekleri ve meslek standartları oluşturulmaktadır.

İş Tanımlarının kullanıldığı alanlar: Çalışanların, görevlerini, sorumluluklarını ve kendisinden beklenenleri daha iyi anlayıp işi hakkında bilinçlenmesinde yardımcı olur. Çalışanın;  performansı, işi doğru ve standartlara uygun olarak yapıp yapmadığı, yetki ve sorumluluklarının derecesi ve iş koşulları hakkında gerekli bilgileri sağlar. İşe alma ve işten çıkartma kriteri olarak kullanılır. Örgüt bilincinin oluşmasını sağlar. İşin yapısına  göre, personele verilebilecek ücret dışı hakların tespit edilmesine yardımcı olur.

  
İş Gereklerinin kullanıldığı alanlar: Çalışanın; yetenek, çaba, sorumluluk ve çalışma koşullarının belirlenmesini sağlar. Çalışan elemanın performansını ölçen standartların belirlenmesini sağlar. İşe ait ücret değerlendirmesinin yapılmasını sağlar.

Meslek standartlarının kullanıldığı  alanlar:  Standart meslek unvanları ile standart meslek kodları belirlenerek ulusal ve uluslararası ortak dil kullanım birliğini ve işgücü transferlerinin doğru olarak yapılmasını sağlar.İstihdam edilen işgücünün mesleklere göre dağılımı ve istatistiki sonuçlarının ortaya çıkartılarak, uluslararası istatistiki sonuçlarla mukayesesini sağlar.Ulusal meslekler sözlüğü hazırlanarak, meslekler hakkında bilgi almak isteyenlere yardımcı olunur.  İş piyasasına katılacak olan yeni işgücünün, yeteneklerine uygun mesleği seçmesine yardımcı olur.  Meslek değişimine ihtiyaç duyanların, meslek değiştirmelerine yardımcı olur.

RADYOLOJİ (RÖNTGEN) TEKNİSYENİ

1.TANIM
Röntgen teknisyeni, kendi başına ve belirli bir süre içerisinde, makine ve ekipmanların kontrol ve bakımını yapma, hekimlerin verdiği yönergeye göre, hastayı tetkike hazırlama, konvansiyonel ve dijital röntgen ile birlikte C kollu flosroskopi, BT ve MR ile görüntüleri elde etme, film ve görüntüleri kullanıma hazır hale getirme bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.
 
Meslek Standardı Nedir?

Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standartlarda yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve davranışları gösteren normlardır. Meslek standartları ayrıca, başta çalışanlar, eğitimciler ve işverenler olmak üzere, ilgili bütün kesimlere, bir mesleğin başarı ile yürütülebilmesi için gerekli olan nitelikler ve o meslekte yeterlilik belgesi alabilmek için yapılacak sınavlarda aranacak ölçme ve değerlendirme kriterleri hakkında fikir vermektedir.


Bir Meslek Standardı genel olarak aşağıdaki hususları içermektedir: Standardın hazırlandığı seviye için yaygın olarak kullanılan mesleki unvan ve tanım, bir mesleğin gereklerini uygun olarak yerine getirmek için kişinin yapması gereken görev ve işlemler, genel olarak kullanılan araç-gereç ve ekipmanlar, bir mesleğin gereklerini uygun şekilde yerine getirebilmek için kişinin sahip olması gereken genel bilgi ve beceriler ile tutum ve davranışlar,
mesleğin uzmanlık dalları ile birlikte mevcut durumu ve gelecekte göstereceği eğilimler.

Normal Prosedüre Göre Meslek Standardı Nasıl Hazırlanıyor ?

Meslek Standardları, Meslek Sözlüğü Komisyonunun (MSK) uygulama birimi olan ATHB (Araştırma ve Teknik Hizmetler Birimi) tarafından çalışma yaşamını temsil eden çeşitli büyüklükteki (küçük, orta, büyük) işyerlerinden gelen ve bizzat alanda çalışan meslek uzmanları ile sıkı bir işbirliği içinde hazırlanmaktadır. Hazırlanan meslek standardı daha sonra, MSK tarafından önerilen ilgili kuruluşlara gönderilmekte ve görüşleri alınmaktadır. MSK tarafından onaylandıktan sonra ise ilgili tüm tarafların kullanımına sunulmaktadır. Meslek Standardları hazırlanırken, bir yandan Türk işgücü piyasasının ve ekonomisinin gereklilikleri yansıtılmaya çalışılmakta, öte yandan uluslararası gelişmelerin de gözden uzak tutulmamasına çaba gösterilmektedir. Standard hazırlama çalışmalarında, gerek ülke içi gerekse uluslararası alanda yapılmış çalışmalardan, kaydedilmiş gelişmelerden yararlanılmaktadır.

ÜÇ SEVİYE

Meslek Standardları genel olarak üç ayrı seviye (1, 2, 3) göz önüne alınarak hazırlanmaktadır:
Seviye 1: Bu seviyede çalışan kişi, mesleğin gerektirdiği rutin ve basit görev ve işlemleri yapabilir.

Seviye 2: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği bir kısmı rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken bireysel sorumluluk alabilir ya da başkaları ile işbirliği içinde çalışabilir.

Seviye 3: Bu seviyede çalışan kişi, geniş veya dar bir meslek alanında, o mesleğin gerektirdiği çoğunlukla rutin olmayan ve kompleks nitelikli görev ve işlemleri değişik koşullarda yapabilir. Bu görev ve işlemleri yerine getirirken önemli ölçüde sorumluluk alabilir ve kendi başına karar verebilir. Çoğunlukla yanında çalışanları yönlendirir ve denetler.

Elinizdeki meslek standardı 3. seviyedeki bir Radyoteknolog için hazırlanmıştır.


2. UNVAN VE TANIMI
Unvan: RÖNTGEN tEKNİSYENLİĞİ (SEVİYE 3)

Röntgen teknisyeni, kendi başına ve belirli bir süre içerisinde, makine ve ekipmanların kontrol ve bakımını yapma, hekimlerin verdiği yönergeye göre, hastayı tetkike hazırlama, konvansiyonel ve dijital röntgen ile birlikte C kollu flosroskopi, BT ve MR ile görüntüleri elde etme, film ve görüntüleri kullanıma hazır hale getirme bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir.


3. RÖNTGEN TEKNİSYENİNİYAPTIĞI GÖREV VE İŞLEMLER

Röntgen teknisyeni, işletmenin genel çalışma prensipleri doğrultusunda, araç, gereç ve ekipmanları etkin bir şekilde kullanarak, işçi sağlığı, iş güvenliği ve çevre koruma düzenlemelerine ve mesleğin verimlilik ve kalite gerekliliklerine uygun olarak, aşağıdaki görev ve işlemleri yerine getirir.


GÖREVLER ve İŞLEMLER

A İŞ ORGANİZASYONU YAPMAK

B Makine ve Ekipmanların Günlük Kontrol ve Bakımını Yapmak

C Hastayı Tetkike Hazırlamak

D Röntgen Filmi Çekmek

E Bilgisayarlı Sistemlerle Görüntü Elde Etmek

F Film ve Görüntüleri Kullanıma Hazır Hale Getirmek

G Mesleki Gelişime İlişkin Faaliyetleri Yürütmek

4.GENEL OLARAK KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMANLAR

Araçlar, Makine ve Ekipmanlar

1.Anjiyo çekim cihazı
2.Anjiyo seti
3.C-kol x-ray cihazı
4.Dansitometre
5.Dozimetre
6.Film banyo cihazı
7.Film kasetleri
8.Film magazini
9.Film taşıma araçları
10.Gama kamera
11.Gonat koruyucular
12.Görüntü transfer ve arşivleme üniteleri
13.Gyotin
14.Hasta aspiratörü
15.Hasta taşıma araçları
16.HSG seti
17.İsim basma cihazı
18.Katater malzemeleri (metalik)
19.Kemik mineral dansitometre cihazı
20.Kesintisiz güç kaynağı
21.Kollimatör
22.Koruyucu gözlük
23.Kurşun cetvel
24.Kurşun eldiven
25.Kurşun paravan
26.Kurşun yelek
27.Lazer kamera
28.Magazinli AC çekim cihazı
29.Mammografi cihazı
30.Mikrofon sistemi
31.MR cihazı
32.MR coil
33.Negatoskop
34.Oksijen tüpü
35.Otomatik enjektör
36.Pacs sistemi
37.Pozisyon aksesuarları
38.Röntgen x-ray cihazı
39.Sensitometre
40.Sisteroüretragrafi seti
41.Skalyoz kaset sistemi
42.Skopi cihazı
43.Tansiyon aleti
44.Taşınabilir çekim cihazı
45.Tomografi cihazı
46.Treadmill-efor cihazı
47.Troid koruyucular
48.Ultrasonografi cihazı
49.Ventilatör


Gereçler (Malzemeler)

1.Alkol
2.Banyo solüsyonları
3.Çarşaf
4.Dosyalar
5.Eldiven
6.Enjektör
7.Galoş
8.Hasta gömleği
9.Hasta kayıt defteri
10.Havlu kağıt
11.İntraket
12.Katater malzemeleri (plastik)
13.Kelebek set
14.Kolon sonda seti
15.Opak maddeler
16.Optik disk
17.Optik disket
18.Pamuk
19.Plaster
20.Puar
21.Röntgen filmi
22.Serum seti
23.Tuvalet kağıdı


5. GENEL BİLGİ VE BECERİLER

1.Araç, gereç ve ekipman bilgisi
2.Bilgisayar kullanım bilgisi
3.Dinleme yeteneği
4.Ekip içinde çalışma yeteneği
5.El becerisi
6.Genel sağlık bilgisi
7.Görsel yetenek
8.Hasta güvenliğine ilişkin önlemler bilgisi
9.Hijyen bilgisi
10.İkna yeteneği
11.İletişim yeteneği
12.İlkyardım bilgisi
13.İnsan psikolojisi bilgisi
14.İşçi sağlığı ve iş güvenliği önlemleri bilgisi
15.İşyeri çalışma prosedürleri bilgisi
16.Karar verme yeteneği
17.Kayıt tutma yeteneği
18.Malzeme bilgisi
19.Malzeme katalogları/el kitapları bilgisi
20.Mesleğe ilişkin yasal düzenlemeler bilgisi
21.Mesleki anatomi bilgisi
22.Mesleki elektrik bilgisi
23.Mesleki fizik bilgisi
24.Mesleki kimya bilgisi
25.Mesleki matematik bilgisi
26.Mesleki teknolojik gelişmelere ilişkin bilgi
27.Mesleki terim bilgisi
28.Öğrenme yeteneği
29.Öğretme yeteneği
30.Organizasyon yeteneği
31.Problem çözme yeteneği
32.Standart ölçüler bilgisi


6. GENEL TUTUM VE DAVRANIŞLAR

1.Araştırıcı olmak
2.Çalışkan olmak
3.Çevre korumaya karşı duyarlı olmak
4.Detaylara özen göstermek
5.Dikkatli olmak
6.Dürüst olmak
7.Güler yüzlü olmak
8.Hoşgörülü olmak
9.İnsan ilişkilerine özen göstermek
10.İş disiplinine sahip olmak
11.İş güvenliğine dikkat etmek
12.İşyeri çalışma prensiplerine uymak
13.İşyerine ait araç, gereç ve ekipmanların kullanımına özen göstermek
14.Kaliteye dikkat etmek
15.Kararlı olmak
16.Meslek ahlakına sahip olmak
17.Planlı ve organize olmak
18.Sabırlı olmak
19.Sır saklamak
20.Soğukkanlı olmak
21.Sorumluluk sahibi olmak
22.Temiz olmaya özen göstermek
23.Titiz olmak
24.Yeniliklere açık olmak
25.Zamanı iyi kullanmak

7. ULUSLARARASI STANDARD MESLEK SINIFLANDIRMA SİSTEMİ (ISCO-88) İLE KARŞILAŞTIRMA

Elinizdeki "Röntgen teknisyenliği Meslek Standardı" ISCO-88 sınıflandırma sisteminde "Tıbbi Cihazlar Operatörleri" ünite grubunda (Ana Grup 3, Alt-Ana Grup 31, Alt Grup 313 ve Ünite Grubu 3133) yer almaktadır.

8. AVRUPA BİRLİĞİ'NCE ORTAK KABUL GÖREN MESLEK PROFİLLERİ İLE KARŞILAŞTIRMA

Avrupa Birliği'nce ortak kabul gören meslek profilleri, kısa adı CEDEFOP olan Avrupa Mesleki Eğitimi Geliştirme Merkezi tarafından hazırlanmaktadır. Ancak, röntgen teknisyenliği mesleği için hazırlanmış bir profil mevcut olmadığından karşılaştırma yapılamamıştır.

9.MESLEĞİN BUGÜNKÜ DURUMU VE GELECEKTEKİ EĞİLİMLER

Türk İşgücü Piyasasında geçmiş yıllarda, radyologların yanında işe başlayan elemanlar hizmet içi eğitim ve iş başı eğitim yoluyla yetiştirilerek röntgen teknisyeni olarak istihdam edilmekte idi. Röntgen filmi çekme ve görüntülemede kullanılan araç ve gereçler sayı ve nitelik bakımından oldukça yetersiz idi.

Teknolojik gelişmelere paralel olarak, röntgen ve bilgisayarlı görüntüleme sistemlerinde önemli gelişmeler sağlanmıştır. Kullanılmakta olan araç ve gereçlerin olumsuz etkileri bir ölçüde kontrol altına alınmış olmakla birlikte çalışma şartları meslek elemanları üzerinde hala önemli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Günümüzde meslek elemanları, örgün öğretim kurumlarında almış oldukları meslek eğitiminin yanı sıra, işbaşı ve meslek içi eğitim kursları ile kendilerini geliştirebilmektedirler. Makine ve ekipmanlar büyük ölçüde ithal ürünler olup yerli sanayinin üretmekte olduğu ürün sayısı oldukça sınırlıdır. Dolayısı ile kullanılmakta olan makine ve ekipmanlar Avrupa standartları düzeyindedir.

Sağlık sektöründe hizmet veren özel hastanelerin sayılarının giderek artması ile beraber bu alanda istihdam olanaklarının artması beklenmektedir. İyi eğitimli, nitelikli röntgen teknisyenlerinin istihdam problemlerinin olmadığı görülmektedir. Radyoloji alanındaki hızlı teknolojik gelişmeler paralelinde, teknikler de sürekli değişmekte, işlemler giderek dijital sistemlerle yapılmaktadır. Dijital sistemlerin daha da yaygınlaşacağı ve konvansiyonel sistemlerin yerini alacağı tahmin edilmektedir. Bu da meslek mensuplarının yeni tekniklere uyumunu ve sürekli eğitim gereksinimini beraberinde getirmektedir. Röntgen ve bilgisayarlı görüntüleme hizmetlerinde kullanılmakta olan araç ve ekipmanlardaki hızlı gelişmeler, meslek elemanlarının her geçen gün daha fazla bilgi sahibi olmalarını zorunlu kılmaktadır. Bu meslekte iyi yetişmiş elemanların, ek bir eğitimden sonra radyoterapi ve tıbbi tanıtım alanlarında çalışabilecekleri düşünülmektedir. Meslek içerisinde giderek röntgen filmi, PET, MR, BT ve anjiyo gibi alanlarda branşlaşma eğilimi görülmektedir. Mesleğin yürütülebilmesi için anatomi, bilgisayar, mesleki fizik ve insan psikolojisi bilgileri giderek daha fazla önem kazanmaktadır.

10.MSK YETERLİLİK BELGESİ NASIL ALINIR?

MSK tarafından onaylanmış bir MSK Yeterlilik Belgesi almak isteyen adaylar, yetkisi MSK'ca onaylanmış bir kurumun yapacağı yeterlilik sınavını başarıyla geçmek zorunda olacaktır. Sınav ve belgelendirme sistemine ilişkin düzenlemeler önümüzdeki dönemde MSK tarafından belirlenmektedir.

11.ÇALIŞMA ORTAMI VE KOŞULLARI
 
Röntgen teknisyenleri, hastane ve dispanserlerde, karanlık odalarda görev yaparlar. Görevleri sırasında cihaz kullandıkları için birinci derecede makinelerle ilgili görünürler, ancak insan ilişkileri bu meslekte çok önemlidir. Sürekli X ışınları altında çalışmak bazı hastalıklara yol açabileceği için röntgen teknisyenleri ya ek tazminat alırlar ya da erken emekli olabilirler
 
12.ÇALIŞMA ALANLARI VE  İŞ BULMA OLANAKLARI
 
Ülkemizde yatılı olarak eğitim veren sağlık meslek liseleri kademeli olarak üniversitelere bağlandığından gündüzlü olarak eğitim yapan sağlık meslek liselerinden mezun olan öğrenciler Sağlık Bakanlığı'nın yatılı ve yatısız tedavi kurumları ile koruyucu sağlık hizmetleri veren kuruluşlarında kadro imkanlarına göre atama sonucu görev almaktadırlar. Ayrıca SSK, üniversite ve çeşitli kuruluşlara bağlı hastanelerde, klinik ve polikliniklerde ve özel sektörde görev alabilmektedirler.
 
13.MESLEK EĞİTİMİNİN VERİLDİĞİ YERLER
 
Radyoloji teknisyenliği mesleğinin eğitimi Sağlık Bakanlığı'na bağlı sağlık meslek liseleri "Radyoloji Teknisyenliği" bölümünde verilmektedir. Ayrıca 2 yıllık ön lisans eğitimiyle radyoloji teknikerliği unvanı elde edilmektedir.
 
14.MESLEK EĞİTİMİNE GİRİŞ KOŞULLARI
 
Sağlık Bakanlığına bağlı Sağlık meslek liselerine girebilmek için, ilköğretim okulu mezunu olmak gerekmektedir. Eğitim kurumuna kayıt  için diploma notu başarısı dikkate alınarak yapılmaktadır. Üniversite içinse röntgen teknisyeni eğitimi almış 4 yıllık meslek liselerinden mezun olanlara ek puan verilmektedir. Ayrıca 2 yıllık ön lisansı dışardan sayısal ağırlıklı derslerde başarılı olanlar meslek yüksek okullarına başvurmaktadır.
 
15.EĞİTİMİN SÜRESİ VE İÇERİĞİ
 
Öğrenciler eğitimleri süresince; Diğer liselerde uygulanan genel kültür dersleri; Eğitimin 1. yılında pratik eğitim ile teorik eğitim bir arada okullarda verilmektedir. 2, 3 ve 4. yıllarda pratik eğitim sağlık kuruluşlarında ağırlıklı olarak, teorik eğitim ise yine okulda verilmektedir.

Ön lisansta 2 yıllık eğitimden sonra mezun olunmaktadır. Yılı üç döneme ayıran meslek okulları da vardır.
 
16.MESLEKTE İLERLEME 
 
Sağlık meslek liselerinin Radyoloji Teknisyenliği bölümünden mezun olanlar istedikleri takdirde Radyoloji, Radyoterapi, Sağlık kurumları işletmeciliği Elektronörofizyoloji, Fizik Tedavi ön lisans programlarına sınavsız geçiş için başvurabilirler. Gereken koşullara sahip oldukları takdirde yerleştirilebilirler.
 
Ayrıca, sağlık meslek liselerinin “radyoloji teknisyenliği” bölümünden mezun olanlar üniversitelerin Fizik tedavi ve rehabilitasyon  Sağlık Yüksekokuluna    başvurduklarında  ek puan almaları nedeniyle diğer bölümlerden mezun olanlara göre öncelikle yerleştirilmektedir.
 
Meslek mensupları hizmet verdikleri kurumların bünyesinde yapılan hizmet-içi eğitim programıyla mesleki bilgilerini geliştirebilirler.

BENZER MESLEKLER: Radyoloji Teknikeri, Radyolog (Tıp doktorluğu )